Ds. K. Exalto

Volledige naam: Klaas Exalto. Hij werd geboren op 11 juni 1919 te Linschoten en overleed op 24 maart 2003 te Benthuizen, 83 jaar oud. Hij werd op 28 maart 2003 in Benthuizen begraven.
Exalto studeerde van 1950 tot 1955 theologie aan de Rijksuniversiteit Utrecht. Hij kwam dus betrekkelijk laat tot het predikantschap. In 1955 werd hij kandidaat.
Zijn eerste gemeente was Brakel, waar hij op 10 september 1955 door ds. G. Boer in het ambt werd bevestigd.
Vanuit Brakel nam hij het beroep naar Melissant aan. De Hervormde Gemeente van Melissant was toen vacant sinds het vertrek van ds. W. van Herpen in oktober 1958.
Exalto werd de vijftiende voorganger van de Hervormde Gemeente van Melissant. Een artikel uit december 1959 kondigde zijn komst als zodanig aan.
Predikant te Melissant: 24 januari 1960 – 27 november 1966. De globale aanduiding 1960–1966 op de gemeentelijke lijst is dus juist.

Bevestiging — 24 januari 1960

De bevestigingsdienst begon 's morgens om 9.30 uur en stond onder leiding van de consulent ds. T. Poot uit Middelharnis. Er was volgens het verslag zeer grote belangstelling.

De bevestiger was dus ds. T. Poot.
Er werden Psalm 126 en Lukas 5:1–11 gelezen.
De bevestigingstekst was Lukas 5:4–6, de geschiedenis van de wonderbare visvangst.
Ds. Poot gaf zijn preek het thema “De grote Visser roept!”
Hij behandelde daarbij vier punten: de aard van de roeping, de belofte bij de roeping, de crisis door de roeping en de kroon op de roeping.

Ds. Poot vertelde bij de bevestiging dat hij Exalto al uit zijn vorige werkkring kende. Hij sprak zijn blijdschap uit dat de kleine gemeente Melissant weer een eigen predikant mocht ontvangen. Met de komst van Exalto eindigde tevens Poots werk als consulent van Melissant.

Intrede — 24 januari 1960

Diezelfde middag deed ds. Exalto voor een volle kerk intrede. Daarbij waren veel predikanten uit de omgeving, vertegenwoordigers van andere kerken en het volledige college van burgemeester en wethouders aanwezig.

De Schriftlezing was Mattheüs 10:1–16.
Exalto koos als intredetekst Mattheüs 10:11–15.
Het hoofdthema van zijn preek was de opdracht van de Heere aan Zijn apostelen.

Exalto maakte daarbij duidelijk hoe hij zijn ambtswerk in Melissant wilde verrichten. Hij wilde niet gehaast door de gemeente gaan, maar tijd nemen voor prediking en pastoraat. Tegelijk zag hij zijn werk niet als een eigen programma, maar als een opdracht die van boven kwam.

Na de preek werd hij onder anderen toegesproken door burgemeester Bos, ds. P. van Wakeren namens de classis Brielle, ds. Van Drenth namens de Ring Sommelsdijk, ds. W. Netjes namens de Gereformeerde Kerk, student L. Huisman namens de Gereformeerde Gemeente en ouderling P.A. Leydens namens de kerkenraad.

Ouderling Leydens verzocht de gemeente de nieuwe predikant de bekende zegenbede uit Psalm 134 toe te zingen. Daarna legde ds. Exalto voor de eerste maal als eigen predikant de zegen op de gemeente.

Zijn jaren in Melissant

Een bijzonder punt is dat Exalto tijdens zijn Melissantse periode verder studeerde. In 1961 deed hij doctoraalexamen. Zijn doctoraalscriptie ging over de jonge Maarten Luther. Hij werd later een van de bekendere hervormd-gereformeerde kenners en vertalers van Luther. Een promotie kwam er uiteindelijk niet.

Exalto zette zich in Melissant nadrukkelijk in voor het christelijk onderwijs en voor het verenigingsleven. Dat had hij al bij zijn intrede als aandachtspunt genoemd.
Hij vervulde daarnaast bredere kerkelijke functies. Later was hij onder andere praeses van de classis Brielle.
Al vóór zijn komst naar Melissant was hij betrokken bij het hervormd-gereformeerde jeugdwerk. Van 1956 tot 1968 zat hij in het bestuur van de Bond van Nederlandse Hervormde Jongelingsverenigingen op gereformeerde grondslag, later opgegaan in de HGJB.

100-jarig bestaan van de kerk — 1963

Voor de geschiedenis van Melissant is Exalto extra belangrijk omdat hij zelf onderzoek naar de gemeente heeft gedaan.

In 1963 bestond het Hervormde kerkgebouw honderd jaar. Ter gelegenheid daarvan schreef ds. Exalto het gedenkboekje 1863–1963, dat aan de leden van de gemeente werd uitgereikt. Daarin beschreef hij de kerkelijke geschiedenis van Melissant vanaf het ontstaan van de zelfstandige gemeente.

Hij beschreef onder meer hoe op 17 december 1863 42 mannelijke lidmaten bijeenkwamen om de gemeente te institueren en een kerkenraad van twee ouderlingen en twee diakenen te kiezen. In december 1963 hield Exalto tevens een speciale herdenkingspreek.

Dat gedenkboekje is voor jouw onderzoek dus interessant: ds. Exalto was zelf een van de mensen die de vroege geschiedenis van de Hervormde Gemeente Melissant heeft vastgelegd.

Gezin

Exalto was getrouwd met A.C. Exalto-Vroege. Uit de bronnen blijkt dat zij elkaar al in 1946 leerden kennen. Zij kregen een zoon, D.W. (Dik) Exalto.

Bij zijn intrede in Melissant in 1960 wordt zijn echtgenote ook expliciet genoemd: Exalto bedankte de gemeente voor de manier waarop hij en zijn vrouw waren ontvangen.

Afscheid — 27 november 1966

Na bijna zeven jaar nam Exalto een beroep aan naar Noordeloos. Zijn officiële afscheid van Melissant vond plaats op zondagmiddag 27 november 1966. De predikbeurten van de vrijdag ervoor kondigen om 14.00 uur expliciet aan: ds. K. Exalto, afscheid.

Zijn afscheidstekst was Jakobus 1:21.
Centraal daarin stond het met zachtmoedigheid ontvangen van “het Woord, dat in u geplant wordt”.
Exalto benadrukte dat zijn vertrek niet te tragisch moest worden opgevat: de predikant vertrok, maar de prediking van het Evangelie bleef doorgaan.
Het beeld van het planten in Gods wijngaard vormde een belangrijke lijn in de afscheidspreek.

Bij de afscheidsdienst waren ambtsbroeders uit de Ring, vertegenwoordigers van het gemeentebestuur en kerkenraden van andere kerkgenootschappen aanwezig.

Naar Noordeloos

Een week later deed Exalto intrede in Noordeloos. Hij werd daar bevestigd door ds. A.J. Jorissen uit Utrecht. De bevestigingstekst was Jesaja 40:6–8.

Exalto zelf deed in Noordeloos intrede met 1 Petrus 2:5, over de levende stenen die gebouwd worden tot een geestelijk huis. Hij omschreef zichzelf daarbij als de opperman van de grote Metselaar.

Zijn verdere loopbaan was:

Brakel (1955–1960) → Melissant (1960–1966) → Noordeloos (1966–1972) → Hasselt (1972–1978) → Benthuizen (1978–1985). Daarna ging hij met emeritaat.

Exalto was bovendien van 1968 tot 1989 lid van het hoofdbestuur van de Gereformeerde Bond en publiceerde zeer veel over Reformatie, Nadere Reformatie en in het bijzonder Maarten Luther.